متاسفانه دیروز در عین ناباوری ، خبر درگذشت استاد پرویز مشکاتیان ، نوازندۀ چیره دست سنتور و  هنرمند بی بدیل را شنیدم.قبل از هر چیز با کمال تاسف و با اشکهایی بر گونه ، این ضایعۀ بزرگ را به جامعۀ هنری و موسیقیدانان کشور و همچنین به دوستداران و خانوادۀ محترم مشکاتیان تسلیت عرض می کنم.ابتدا به واکنش هایی که تا این لحظه به درگذشت این استاد گرامی داده شده می پردازیم :

» استاد حسین علیزاده در گفتگو با بی بی سی :

حسین علیزاده ،استاد و نوازندۀ تار و سه تار ، ساعتی قبل در گفتگوی تلفنی با تلویزیون فارسی بی بی سی ، ضمن ابراز ناراحتی از درگذشت ناگهانی  پرویز مشکاتیان ، دوست و همکار چندین و چندساله اش ، این ضایعه را به مردم ایران و همچنین به جامعۀ موسیقی ایران تسلیت گفته و پرویز مشکاتیان را هنرمندی غیر قابل تکرار دانست و افزود : " من فکر نمی کنم بتوان برای مشکاتیان جایگزینی پیدا کرد.او نه تنها در نوازندگی سنتور استاد بود بلکه در زمینۀ شعر ودیگر هنر ها هم بی بدیل بود ،در کل او هنرمندی تمام عیار بود. "

حسین علیزاده همچنین در ادامه از شرایط حاکم بر رادیو و تلویزیون ایران انتقاد کرده و از اینکه برای تسلیت در گذشت این هنرمند بزرگ ، باید با بی بی سی تماس داشته باشد ، ابراز تاسف کرده و گفت که برای یک همچین اتفاق ناگواری باید عزای عمومی اعلام شود.حال آنکه رادیو و تلویزیون ایران تنها به خبر درگذشت این هنرمند بسنده می کند![قسمتی از گفتگوی حسین علیزاده با بی بی سی فارسی]

» سکوت استاد شجریان و گروه شهناز به احترام پرویز مشکاتیان :

کنسرت استاد شجریان و گروه شهناز در پاریس نیز به احترام استاد پرویز مشکاتیان با یک دقیقه سکوت آغاز شده.[منبع]

» داریوش پیرنیاکان : مشکاتیان اعجوبۀ ساز سنتور بود ، فقط قاصدک برای اثبات تکنیک و حس مشکاتیان کافیست.

داریوش پیرنیاکان در گفتگو با خبرگزاری مهر : پرویز را از 13 سالگی می شناسم چرا که منزل خواهرم در نیشابور مقابل منزل  پدری مشکاتیان بود و من چون به منزل خواهرم می رفتم با پرویز دوست شدم ؛ او ویولن و سنتور می نواخت و من هم تار پدرش را بر می داشتم و با هم کار می کردیم . وی افزود : این آشنایی و دوستی ما در دانشگاه و بعد در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی سابق ادامه یافت و بعدها نیز در برگزاری چندین کنسرت با هم همکاری داشتیم.

پیرنیاکان با اشاره به اینکه در دهها آلبوم با مشکاتیان همنوازی داشته ولی بیشر آنها منتشر نشده است گفت : پرویز بعد ازخروجش از گروه چاووش ، " عارف " را تشکیل داد که من هم در این گروه بودم و به اتفاق گروه عارف بود که اولین سری تور کنسرت را به خوانندگی استاد شجریان در سال 1365 در اروپا برگزار کردیم  واثر " دستان " در چهارگاه نیزمربوط به همین دوران است . بعدا یک دوره دیگر هم در سال 67 در کشورهای اسکاندیناوی کنسرت داشتیم که همه این برنامه ها سرشار از خاطرات خوشی است که از پرویز دارم.پیرنیاکان با اشاره به تکنیک منحصر به فرد مشکاتیان افزود : یکی دیگر از توانایی های بالای مشکاتیان حس و حال بسیار قوی او در نوازندگی اش بود که هیچکس تا کنون نتوانسته است حتی به این جایگاه نزدیک شود.

وی با ابراز تاسف ازاینکه بسیاری از کارهای مشکاتیان توفیق انتشار نیافته به اثر " قاصدک " بر اساس شعر نیما و با صدای محمد رضا شجریان به عنوان یکی از این آثار که به طور غیر رسمی منتشر شده است اشاره کرد و گفت : تنها این اثر برای اثبات تکنیک و حس و حال مثال زدنی مشکاتیان در نوازندگی سنتور کافی است و حال آنکه پرویز دهها اثر جاودانه خلق کرده است.[منبع]

و در ادامه نگاهی گذرا به 54 سال زندگی استاد پرویز مشکاتیان و خدمات او به موسیقی ایران زمین و آثار جاودانه ای که در این عمر پر برکت خود خلق کرد،داریم.

» زندگی پرویز مشکاتیان :

او در 24 اردیبهشت 1334 در نیشابور متولد شد.اولین استادش ، حسن مشکاتیان ، پدرش بوده که از 6 سالگی او را به آموختن موسیقی ترغیب کرده است.پدرش فرهنگی بود و تار و سنتور را خوب می نواخت ، خود موسیقی را از پدرش فراگرفته بود و در حقیقت موسیقی در خاندان مشکاتیان موروثی بوده است.در 8 سالگی اولین کنسرت خود را در یک مراسم گرهمایی دانش آموزان مدرسۀ امیر معزی نیشابور انجام داد.پرویز مشکاتیان پس از اتمام تحصیلات متوسطه در سال 1353 و ورود به دانشکدۀ هنرهای زیبا در رشتۀ موسیقی مشغول تحصیل شد.ردیفهای میرزا عبدالله را نزد نور علی برومند و دکتر داریوش صفوت آموخت.همزمان با این آموزش ها از محضر اساتیدی چون عبداالله خوان دوامی ، شادوران سعید هرمزی و شادروان یوسف فروتن نیز کسب فیض کرد.در نخستین آزمون باربد در رشتۀ سنتور به مقام اول با پشنگ کامکار و در کل آزمون به مقام ممتاز با داریوش طلایی دست یافت.مشکاتیان در سال 1356 بعد از استعفا از رادیو و تلویزیون ، همراه با دیگر نوازندگان و خوانندگان جوان آن زمان مانند لطفی ، علیزاده ، پشنگ و بیژن کامکار،  شجریان و شهرام ناظری زیر نظر هوشنگ ابتهاج کانون فرهنگی ، هنری چاووش را پایه گذاشت. کانون چاووش از آن سال تا سال 1362 ، 8 کاست منتشر کرد.محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، بیژن کامکار و صدیق تعریف از خوانندگان این مجموعه بودند.تعدادی از تصنیف های این مجموعه که بعدها به "سرودهای میهنی" مشهور شد را مشکاتیان ساخته بود.تصنیفهای "همراه شو عزیز"، "ایران" (ایران خورشیدی تابان دارد) و "ایرانی" (ایرانی بسر کن خواب مستی) از جمله های سرودهای میهنی ساخته مشکاتیان است که شجریان آنها را خوانده است.به گفتۀ بسیاری از استادان و کارشناسان موسیقی ، او لحن ویژه و قریحه ای ممتاز در نواسازی داشت و قدرت خارق العاده ای در تصویر سازی و تبحر زیادی در انواع ریتم داشت.او مدتی نیز داماد استاد شجریان (همسر فرزند دوم استاد شجریان) بود.

[منابع : کتابهای چهره های موسیقی ایران و مردان موسیقی ایران ، سایت بی بی سی ]

» مهمترین آثار پرویز مشکاتیان :

او در طول زندگی 54 سالۀ خود آثاری را در زمینۀ موسیقی خلق کرد که یقیناً فضای موسیقی ایران را متحول کرده و بسیاری از آثار او تبدیل به بخشی از تاریخ موسیقی سنتی ایران شد. بسیاری از زیباترین و تاثیرگذارترین آثار موسیقی ایران که امروز در اختیار ماست ، به وسیلۀ او  و با آواز هنرمندانی چون استاد محمد رضا شجریان در طول سالهای 1358 تا 1367 ساخته شده.او همچنین با شهرام ناظری و زنده یاد ایرج بسطامی آثاری ماندگار خلق کرد.

از میان این آثار می توان به آلبوم های : " بیداد "،" آستان جانان "،" دستان "،" نوا (مرکب)"،" قاصدک "،" بهاریه "و" لالۀ بهار "و" وطن من " و تصنیف ها و آهنگ های جاودانی چون : " رزم مشترک (همراه شو عزیز) "،" شیدایی (در همه دیر مغان) "،" ایران ( ایران خورشیدی تابان دارد ) "،" ایرانی ( ایرانی بسر کن خواب مستی ) "،" یاد باد "،" ای یوسف خوش نام ما "،" قاصدک "،" وطن "،" پیروزی " و ... اشاره کرد.

وی همچنین در طول زندگی خود کتاب های گرانبهایی را برای آموزش سنتور برای هنرجویان و علاقه مندان این رشته منتشر کرد.کتاب هایی چون : " بیست قطعه " ،   " گل آیین " ، " گل آوا " ، " سل آیین " ، "  مجموعه تصانیف - 4 جلد " از جملۀ این کتب ها هستند.

آخرین کنسرت استاد پرویز مشکاتیان هم در تهران و با خوانندگی حمید رضا نوربخش انجام شد.

» درگذشت :

استاد پرویز مشکاتیان در صبح روز 30 شهریور ماه سال 1388 بعد از 54 سال خدمت به موسیقی ملی ایران و در سن 54 سالگی در منزل خود به علت ایست قلبی ، ترک جهان گفت.

» دانلود کنید و بشنوید از او :

1 - تک نوازی سنتور - آلبوم : بهاریه -  حجم : 3.44 MB - دانلـــود

2 - تصنیف قاصدک - آلبوم : قاصدک (غیررسمی) - حجم : 3.10 MB - دانلــــود

3 - تصنیف شیدایی (در همه دیر مغان) - آلبوم : آستان جانان - حجم : 884 KB - دانلـــود

4 - تصنیف رزم مشترک (همراه شو عزیز) - آلبوم : چاووش 7  -  حجم :663 KB - دانلـــود

5 - تصنیف امشب همه غم ها را خبر کن - با صدای پرویز مشکاتیان - 559 KB - دانلـــود

» یک قصه تکراری :

چه بسیار هنرمندانی که اینگونه از دست رفته اند و می روند و قدرشان را نمی دانیم و  نمی دانند.به قول خود استاد مشکاتیان که در مورد زنده یاد ایرج بسطامی گفته بود : زندگی هنرمند جهان سومی بعد از مرگش آغاز می شود ، حالا همین حرف در مورد زندگی و مرگ خودش هم درست است.باید به این وضعیت خون گریه کرد ، خون...

سعديا مرد نكونام نميرد هرگز ..... مرده آنست كه نامش به نكويی نبرند

وبلاگ آواز مجدداً درگذشت غم انگیز سنتور نواز برجسته کشور ، استاد پرویز مشکاتیان را  به خوانندگان وبلاگ تسلیت عرض کرده و به زودی خبرهای مربوط به زمان و مکان تشییع پیکر این هنرمند را منتشر خواهد کرد.

پی نوشت : طبق اعلام خبرگزاری مهر ، مراسم تشییع پیکر زنده‌ یاد استاد پرویز مشکاتیان ساعت 10 صبح روز پنجشنبه دوم مهر ماه از مقابل تالار وحدت برگزار می‌شود و به احتمال زیاد  بعد از تشییع ، پیکر این هنرمند ارجمند برای خاکسپاری به زادگاهش ، نیشابور منتقل خواهد شد.

با توجه به اطلاعیه ای که سایت دل آواز دقایقی پیش مبنی بر انتشار نا خودآگاه تصنیف " آزادی " آمده ، بنده بنا به احترام و اخلاق فردی تصنیف فوق الذکر را از مطلب قبل پاک کردم ، لطفاً شما هم اگر این تصنیف را در وبلاگ خود منتشر کرده اید و به امنیت اجتماعی استاد شجریان اهمیت می دهید ، هر چه سریعتر آنرا از وبلاگ خود پاک کنید.و این کار را به دوستان هم پیشنهاد دهید...از ابتدا هم انتشار این تصنیف مشکوک بود...

متن کامل اطلاعیه : سرود آزادی سروده هوشنگ ابتهاج که قبلا توسط اینجانب محمدرضا شجریان اجرا شده، فقط دو کپی داشته که یکی نزد خودم و دیگری نزد آهنگساز آن، آقای کیوان ساکت بوده و قصد و برنامه ای برای انتشار آن نداشتم.

امروز مطلع شدم این اثر خصوصی از طریق وبلاگی منتشر گردیده و در اختیار سایتها و وبلاگها قرار داده شده است.

تاکید میکنم هر سایت و وبلاگی که آن را بکار گیرد، تحت پیگرد مراجع قانونی قرار خواهد گرفت .

اما آیا با این اطلاعیه که شرکت دل آواز بعد از گذشت 7 ساعت از انتشار تصنیف منتشر کرده ، می تواند جلوی انتشار این اثر را بگیرد ؟

امروز تصنیفی با نام " آزادی " منتشر شد که طبق ایـــن خبـــر مجبور به حذف آن از این مطلب شدم.متنی که می خوانید قسمتی است از مطلب اصلی :

حتماً آگاهید که حدود 10 روز پیش ، تصنیف دیگری با نام " زبان آتش " با صدای استاد شجریان در اعتراض به اتفاقات و جنایات بعد از انتخابات و کشت و کشتار جوانان و هم میهنان ساخته شد که در ادامه به بررسی این تصنیف و اهداف انتشار و تاثیراتی که این تصنیف در بین مردم گذاشت می پردازم .

بنده موضع خودم در رابطه با همگامی استاد با مردم معترض به نتیجۀ انتخابات و همچنین معترض به اتفاقات تاسف برانگیز بعد از آن را قبلاً تا حدودی در این مطلب و در قسمت های مختلف وبلاگ نشان داده ام اما خود استاد شجریان در مصاحبۀ اخیرش با صدای آمریکا دربارۀ اهداف ساخت تصنیف " زبان آتش "  یا تصنیف  " تفنگت را زمین بگذار " چنین جواب داد :

البته خبری نبوده است که کسی نداند ؛ همه می دانند ، اما اتفاقاتی افتاد که باعث تاسف است و نباید چنین اتفاقاتی در مملکت ما میافتاد و برای مردم نجیبی که به هر حال جوابی می خواستند برای سوالشان ، رفتار اینگونه بشود ، این قابل پذیرش و قابل تحمل نیست و تصاویر و فیلم هایی که من در رسانه های دیگر دیدم و آن وضعیتی که کشته شدگان در خیابان افتاده بودند و مردمی که کتک می خوردند اینها من را به قدری منقلب کرد که حدوداً نیمۀ تیر ماه بود که  ناگهان این شعر فریدون مشیری یادم آمد و منقلب شده بودم و این شعر را برداشتم و یکی دو ساعتی وقت صرف کردم و این آهنگ را رویش گذاشتم و دادم به آقای درخشانی و گفتم که من بایستی یک حرفی بزنم ، اینجوری نمی شود که اینگونه دارد با مردم رفتار می شود و شعر فریدون مشیری فعلاً بهترین حالت را بیان کرده و من این آهنگ را رویش گذاشته ام و این را شما گوش کنید و اگر خوشتان آمد آن را تنظیم کنید ، ایشان هم خیلی خوشش آمد و موسیقی زمینه اش و تنظیمش را به عهده گرفتند....این تصنیف را در اختیار مردم قرار دادم تا مردم بدانند که با تفنگ ، با آتش حرف حسابی را نمی شود زد .حرف حسابی را جور دیگر باید زد ، بایستی نشست و صحبت کرد نه با تفنگ

بحث های نابخردانه و نقدهای شتاب زده ای نسبت به این تصنیف و موضع استاد نسبت به شرایط کنونی در وبلاگ ها و سایت های مختلف و همچنین لجن پراکنی های مختلفی چون ایرنا و کیهان منتشر شد که نیازی به پاسخ به آنها نمی دانم چون معتقدم :

برخی از وبلاگ نویس ها هم پا را فراتر گذاشته و دست به انتشار مطالبی بیشتر طنز آلود زده اند که نمی دانم هدف اصلی شان چیست ولی مطمئن هستم که آنها حتی جزو دستۀ (آنکس که نداند و نداند...) هم نیستند!

اما به دور از انگیزه های مختلف انتشار این تصنیف ، بر همگان روشن است که با انتشار تصنیف های جدید استاد شجریان ، گرایش بسیاری از افراد جامعه ؛ مخصوصاً جوانان که تا قبل از این مشغول به گوش دادن موسیقی های کم ارزش و سطح پایین و بی محتوا بودند ، به موسیقی اصیل و ارزشمند و غنی ایرانی شد ، همچنین تاثیر موسیقیایی و هارمونی این تصنیف ها ، بیدار بودند هنرمندی محبوب و مردمی همچون استاد شجریان ، این قشر از هموطنان را بر ارزش و قدرت واقعی این هنر متعالی مطلع ساخت.

در هر حال تصنیف وطنی و آزادی خواهانۀ استاد شجریان بیش از هر چیزی این روزها بنده را یاد تصنیف های عارف قزوینی می اندازد ، آن اسطوره وطن پرست بی همتا. البته شرایط کنونی با شرایط دورۀ مشروطه بسیار متفاوت است خود عارف در قسمتی از دیوانش نوشته " من زمانی دست به ساخت تصنیف های وطنی زدم که از هر صد هزار ایرانی حتی یک نفر هم نمی دانست وطن چیست ! ".اما مردم امروز...به راستی که محمدرضا شجریان جا در جای پای عارف قزوینی نهاده ، خداوند نگهدارش باشد.

این تصنیف که حدود 10 روز پیش در اینترنت منتشر شد و بازتاب های گسترده ای هم ( چه درمیان طرفداران و چه در میان مخالفان ) داشت تصنیف " زبان آتش " بود. تصنیفی که با آهنگ " مجید درخشانی " و شعر " فریدون مشیری " در دستگاه شور ( آواز دشتی ) ساخته شد.تاثیر این تصنیف در معترضان به نتیجۀ انتخابات و اتفاقات بعد از آن ، به قدری زیاد بود که حتی خیلی ها آنرا با تصنیف مرغ سحر مقایسه کردند.

تفنگت را زمین بگذار
که من بیزارم از دیدار این خونبار ناهنجار
تفنگِ دست تو یعنی زبان آتش و آهن
من اما پیش این اهریمنی ابزار بنیان‌کن
ندارم جز زبان دل، دلی لبریز از مهر تو
ای با دوستی دشمن

زبان آتش و آهن
زبان خشم و خونریزی‌ست
زبان قهر چنگیزی‌ست
بیا، بنشین، بگو، بشنو سخن، شاید
فروغ آدمیت راه در قلب تو بگشاید

برادر! گر که می‌خوانی مرا، بنشین برادروار
تفنگت را زمین بگذار
تفنگت را زمین بگذار تا از جسم تو
این دیو انسان‌کش برون آید

تو از آیین انسانی چه می‌دانی؟
اگر جان را خدا داده‌ست
چرا باید تو بستانی؟
چرا باید که با یک لحظه‌ی غفلت، این برادر را
به خاک و خون بغلتانی؟

گرفتم در همه احوال حق‌گویی و حق‌جویی
و حق با توست
ولی حق را، برادر جان
به زور این زبان نافهم آتشبار
نباید جست...

اگر این بار شد وجدان خواب‌آلوده‌ات بیدار
تفنگت را زمین بگذار...

آهنگ : محمدرضا شجریان

تنظیـم : مجید درخشانی

شعـر : فریدون مشیری

برای دانــلود ایــنــجا کلــیــک کنــیــد

پی نوشت : با توجه به ایــن خــبر ، لینک دانلود تصنیف " آزادی " که به گفتۀ استاد شجریان نا آگاهانه منتشر شده ، از این مطلب پاک شد.لطفاً شما هم دیگر این تصنیف را به دیگران معرفی نکنید ، زیرا ممکن است امنیت اجتماعی استاد به خطر افتد.